Afyonkarahisar’dan Yükselen Efsane: ‘Al Fadimem’ Türküsünün Acı Dolu Hikayesi Aydınlatıldı
Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli ve Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köylerinin ortak hafızasında yer alan, nesilden nesile aktarılan dillere destan ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki gerçek sevda öyküsü, titiz bir çalışmayla gün yüzüne çıkarıldı. Halk kültürünün en değerli miraslarından biri olan bu türkünün, zaman içinde geçirdiği değişimler ve orijinal sözleri, ilk kez bu kapsamlı araştırmayla belgelendi.
TÜBİTAK Destekli Proje, Kayıp Belleği Canlandırdı
Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde gerçekleştirilen proje, tarihin tozlu sayfalarından unutulmuş bir aşkı gün ışığına taşıdı. Tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adlı çalışma, türküye hayat veren gerçek kişilere ve birinci elden kaynaklara ulaştı.
Sevda, Ayrılık ve Türküye Dönüşen Acı
Araştırmanın merkezinde, yetim ve yoksul Efe Kadir ile gönül verdiği Fadime’nin dokunaklı hikayesi yer aldı. Düğün yapacak maddi imkânı olmayan Efe Kadir’in, Fadime’yi kaçırmaya karar vermesi ve Fadime’nin de bu sevdaya gönüllü olarak katılmasıyla başlayan öykü, dönemin koşulları nedeniyle trajik bir hal aldı. Fadime’nin resmi kayıtlarda yaşının küçük gösterilmesi üzerine Efe Kadir tutuklanırken, Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu zorlu ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinde yaktığı yürek dağlayan türkülere, özellikle de ‘Al Fadimem’e ilham verdi.
40 Yıllık Ses Kaydı, Orijinal Sözleri Ortaya Çıkardı
Projenin en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden 40 yıl önce kaydedilmiş bir kasetin bulunması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine yapılan bu kayıt, türküye hayat veren Efe Kadir’in kendi sesinden dört kıtayı barındırıyordu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireylerinin özenle sakladığı bu değerli kayıt, ‘Al Fadimem’ türküsünün ilk ve orijinal sözlerine ulaşmada kilit rol oynadı. Saha çalışmaları ve bu kayıt sayesinde, günümüzde bilinen sözlerin dışında, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da derlenerek türkünün kuşaklar boyunca geçirdiği anlam ve söz değişimleri somut verilerle ortaya konuldu. Bu çalışma, halk müziğimizin zenginliğini ve sözlü kültürümüzün ne kadar dinamik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
