E-ticaretin Göz Ardı Edilen Yükü: İade Ekonomisi Büyüyor
Günümüzün dijitalleşen dünyasında, tek bir tıklamayla alışveriş yapma kolaylığı, beraberinde önemli bir lojistik zorluğu getiriyor: iade süreçleri. Tüketiciler için büyük bir konfor sunan bu kolaylık, hem şirketlerin operasyonel maliyetlerini hem de gezegenimizin çevresel dengesini zorluyor. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen ve “İade Ekonomisi” olarak adlandırılan bu olgunun hem finansal hem de ekolojik boyutlarına dikkat çekiyor.
Bir Ürünün Geri Dönüş Yolculuğu: Maliyetleri Katlıyor
Dr. Pala’nın analizlerine göre, pek çok durumda bir giyim ürününün (örneğin bir kazak) iade edilme süreci, o ürünün ilk üretim maliyetinden çok daha yüksek bir operasyonel yük oluşturabiliyor. Bu durum, bazı işletmeleri iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etmeye yöneltiyor. Çevrimiçi alışverişin yaygınlaşmasıyla birlikte, tüketicilerin hayatının merkezine yerleşen iade imkanları, lojistik sektörü için adeta bir sınav haline gelmiş durumda. Özellikle moda ve giyim sektöründeki yüksek iade oranları, “Tersine Lojistik” kavramını her zamankinden daha fazla gündeme taşıyor.
Tersine Lojistiğin Gizli Maliyeti ve Çevresel Etkileri
Masum görünen bir iade işleminin, aslında ürünün üretim maliyetini aşan operasyonel giderlere ve ciddi bir karbon ayak izine yol açabildiğini vurgulayan Dr. Pala, bu iade süreçlerinin etkin bir şekilde yönetilmesinin önemini belirtiyor. Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi, toplama, taşıma, kalite kontrol, yeniden paketleme ve stoklama gibi birden fazla adımı içeren karmaşık bir süreci tetikliyor. Dr. Pala, “Örneğin bir kazağın üretim aşaması, genellikle ölçek ekonomileri sayesinde daha düşük maliyetliyken; iade edilen bir ürün için yürütülen adımlar tekil bazda çok daha maliyetli hale geliyor. Bu da bazı işletmelerin iade ürünleri tekrar satışa hazırlamak yerine imha etme yoluna gitmesine neden olabiliyor” açıklamasında bulunuyor.
Beden Uyuşmazlığı ve Görünmeyen Karbon Yükü
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan “beden uyuşmazlığı”, doğru yönetilemediğinde önemli bir çevre kirliliğine sebep oluyor. “Uymadıysa geri gönderirim” rahatlığının arkasında yatan görünmeyen karbon ayak izini detaylandıran Dr. Pala, ürünlerin kargo ile toplanmasından, ayrıştırma ve kontrol süreçlerine, yeniden paketlenip stoklanmasına kadar her adımın enerji ve kaynak tükettiğini belirtiyor. Özellikle moda perakendesinde, bir ürünün iade sürecinde oluşan karbon salınımının, ilk gönderimdeki emisyonu aşabileceği ve sektör için büyük bir ekolojik yük oluşturduğu ifade ediliyor. Bu durum, tüketicinin sıradan gördüğü bir iade kararının, aslında ciddi bir çevresel maliyet yarattığını ve iade süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden ele alınması gerektiğini gösteriyor.
Çözüm: Stratejik İyileştirme ve Verimlilik
Dr. Pala, çözümün stratejik iyileştirmelerden geçtiğini belirterek, “Tersine lojistik süreçleri dikkatli ve düzenli bir şekilde uygulandığında; taşıma planlaması, enerji verimliliği ve geri dönüşüm altyapısının iyileştirilmesiyle riskler minimize edilebilmektedir. Doğru yönetilen tersine lojistik hem operasyonel verimliliği artırmakta hem de sürdürülebilirlik hedefleriyle uyum sağlamaktadır” diyerek sözlerini tamamlıyor. Bu analizler, e-ticaretin sunduğu kolaylıkların sürdürülebilir bir modelle devam edebilmesi için tersine lojistik yönetiminin ne kadar kritik olduğunu ortaya koyuyor.
